Akciğer Kanseri Genel Bilgi

Akciğer Kanseri Nedir?

Akciğer kanseri, yapısal olarak normal akciğer dokusundaki hücrelerin ihtiyaç ve kontrol dışı çoğalarak akciğer içinde bir kitle (tümör) oluşturmasıdır.

Akciğer Kanseri Nasıl Oluşur?

Akciğerler göğüs boşluğunda yer alan süngerimsi iki organdır. Sağ akciğer üç, sol akciğer iki lobdan oluşur. Sol akciğer daha küçüktür; çünkü kalp bu tarafta daha fazla yer kaplar.

Nefes aldığınızda hava, ağız veya burundan girerek soluk borusu (trakea) yoluyla akciğerlere ulaşır. Trakea, akciğerlere girerken bronş adı verilen tüplere ayrılır; bunlar da bronşiol adı verilen daha küçük dallara ayrılır. Bronşiollerin sonunda alveol adı verilen küçük hava kesecikleri bulunur. Alveoller oksijeni kana geçirir, karbondioksiti kandan uzaklaştırır. Bu gaz değişimi akciğerlerin temel işlevidir.

Akciğer kanserleri tipik olarak bronşları kaplayan hücrelerde, bronşiollerde veya alveollerde başlar.

Akciğer Kanseri Çeşitleri Nelerdir?

  • Küçük hücreli dışı akciğer kanseri (KHDAK; NSCLC): Tüm vakaların yaklaşık %80–85’i.
  • Küçük hücreli akciğer kanseri (KHAK; SCLC): Vakaların yaklaşık %10–15’i.
  • Akciğer karsinoid tümörleri: Tüm akciğer kanserlerinin %5’inden azı.

Referanslar

Akciğer Kanseri Belirtileri ve Risk Faktörleri

Akciğer Kanseri Belirtileri Nelerdir?

Akciğer kanserine bağlı bulgu ve şikâyetler yıllar içinde gelişebilir ve hastalık ileri evreye gelinceye kadar fark edilmeyebilir. Belirtiler tümörün akciğer içindeki yerleşimine, büyüklüğüne ve yayılımına göre değişir. En sık belirtiler:

  • Geçmeyen veya giderek kötüleşen öksürük
  • Öksürürken kan veya kanlı balgam
  • Derin nefes, öksürme veya gülmede artan göğüs ağrısı
  • İştahsızlık, halsizlik, yorgunluk, kilo kaybı
  • Ses kısıklığı
  • Nefes darlığı
  • Tekrarlayan veya geçmeyen bronşit ya da zatürre

Akciğer Kanserinde En Önemli Risk Faktörü Nedir?

En önemli risk faktörü sigara içimidir. Sigara içenlerde akciğer kanseri riski, yaşam boyu sigara içmeyenlere göre ortalama on kat daha yüksektir (yaşamı boyunca 100’den az sigara içen kişi “içmeyen” kabul edilir). Risk; toplam sigara miktarı, içme süresi ve başlama yaşıyla artar.

Sigarayı bırakmak, kanser öncesi lezyonlarda ve akciğer kanseri geliştirme riskinde azalma sağlar; ancak bırakıldıktan sonra da yıllarca artmış risk sürebilir.

Tütün Dışı Diğer Risk Faktörleri

  • İleri yaş
  • Tütün ürünleri (sigara, pipo, puro) kullanımı öyküsü
  • Pasif sigara dumanına maruziyet
  • Asbest, arsenik, krom, berilyum, nikel vb. mesleki maruziyet
  • Radyasyona maruziyet
  • Hava kirliliği yüksek bölgelerde yaşamak
  • Ailede akciğer kanseri öyküsü
  • HIV enfeksiyonu
  • Aşırı sigara içenlerde beta karoten takviyeleri

Referanslar

Akciğer Kanseri Evreleri

Evreler Nasıl Belirlenir?

  1. Ana tümörün boyutu ve kapsamı (T): Tümörün büyüklüğü ve çevre yapılara yayılımı
  2. Lenf düğümlerine yayılım (N): Yakın lenf düğümlerine yayılım
  3. Uzak metastaz (M): Beyin, kemik, adrenal, karaciğer veya karşı akciğere yayılım

KHDAK Evreleri

  • Evre I: Lenf düğümlerine yayılmamış, küçük tümör (≤3 cm veya 3–4 cm).
  • Evre II: 4–5 cm arası lenf düğümsüz; ya da ≤5 cm ve lenf düğümüne yayılmış; ya da >5 cm ve lenf düğümsüz.
  • Evre III: Tümör boyutu ve etkilenen lenf düğümlerine göre değişir; uzak metastaz yoktur. Sternum, plevra, kalp veya büyük damar tutulumu olabilir.
  • Evre IV: Karşı akciğerde birden fazla odak, plevral/perikardiyal sıvıda tümör hücresi veya uzak organ metastazı.

Referanslar

Küçük Hücre Dışı Akciğer Kanseri (KHDAK)

KHDAK Nasıl Oluşur?

KHDAK, akciğerdeki sağlıklı hücrelerin değişip kontrolden çıkarak tümör, lezyon veya nodül adı verilen bir kitle oluşturmasıyla başlar. Tümör akciğerin herhangi bir yerinde gelişebilir; iyi huylu veya kanserli olabilir. Kanserli tümör büyüdükçe hücre dökülmesiyle kan ve lenf yoluyla metastaz yapabilir. Lenfin doğal akışı göğüs merkezine (mediasten) olduğundan ilk yayılım sıklıkla buradaki lenf düğümlerinedir.

KHDAK Çeşitleri

  • Adenokarsinom (non-skuamöz)
  • Skuamöz hücreli karsinom
  • Büyük hücreli karsinom

Referans

Küçük Hücre Dışı Akciğer Kanserinde Tanı

Tanı Yaklaşımı

Test seçimi; şüphe edilen kanser türü, belirtiler, yaş, genel sağlık durumu ve önceki test sonuçlarına göre yapılır. Fizik muayeneye ek olarak aşağıdaki yöntemler kullanılır.

Görüntüleme Taramaları

Bilgisayarlı Tomografi (BT/CT)

Farklı açılardan çekilen X-ışınlarının bilgisayar ortamında 3B görüntüye dönüştürülmesiyle tümörün boyutu ve yeri değerlendirilir. Gerekirse kontrast madde kullanılır.

PET veya PET-CT

Vücuda enjekte edilen az miktarda radyoaktif glikozu yoğun kullanan (metabolik olarak aktif) hücreleri gösterir. Kanser dokusu bu maddeyi daha fazla tuttuğundan yayılım alanlarını ortaya koyar.

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI)

X-ışını yerine manyetik alanlarla ayrıntılı görüntü sağlar. Akciğer hareketi nedeniyle primer akciğer dokusunda sınırlı olsa da beyin ve kemik metastazlarını saptamada yardımcıdır.

Kemik Taraması

Radyoaktif izleyici ile kemik içindeki lezyonları gösterir. Günümüzde PET, kemik taramasının yerini sıklıkla alabilir.

Doku ve Hücre Alma Yöntemleri

Biyopsi

Mikroskopik inceleme için doku alınır. Alt tip tayini ve moleküler testler için yeterli örnek önemlidir; gerekirse tekrar biyopsi yapılabilir.

Bronkoskopi

Ağız/burun yoluyla ışıklı ince tüple hava yollarının içi görülür; sıvı veya doku örneği alınabilir.

İğne Aspirasyonu / Core Biyopsi

Cilt lokal anestezisi sonrası ince veya kalın iğne ile akciğer lezyonundan örnek alınır; genellikle BT/fluoroskopi eşliğinde yapılır.

Torasentez

Plevral boşluktaki sıvı iğne ile alınarak kanser hücreleri yönünden incelenir.

Torakoskopi (VATS)

Küçük kesilerden kamera ve aletlerle göğüs boşluğuna girilerek incelenir ve biyopsi alınır; genel anestezi gerekir.

Mediastinoskopi

Sternum üstünden küçük kesiyle mediastendeki lenf düğümleri değerlendirilir ve örneklenir.

Torakotomi

Geniş cerrahi kesiyle akciğerin doğrudan incelenmesi ve örnek alınması; çoğu zaman tümörün tamamen çıkarılmasında kullanılır.

Referanslar

Küçük Hücre Dışı Akciğer Kanseri Tedavi Seçenekleri

Genel Yaklaşım

Tedavi; kanserin türü ve evresi, olası yan etkiler, hastanın tercihleri ve genel sağlık durumuna göre planlanır. KHDAK tedavisinde beş ana yöntem vardır: ameliyat, radyasyon tedavisi ve üç tür sistemik tedavi (kemoterapi, hedefe yönelik tedavi, immünoterapi).

Sistemik tedavi ilaçlarının etkisi kan dolaşımıyla tüm vücuda yayılır; genellikle tıbbi onkolog tarafından planlanır. İlaçlar IV (damar yolu), subkütan enjeksiyon veya ağızdan verilebilir.

Ameliyat

Amaç; tümörü ve bölgesel lenf düğümlerini tamamen çıkarmaktır.

Ameliyat Türleri

  • Lobektomi: Bir akciğer lobunun tamamının çıkarılması; küçük tümörlerde dahi en etkili yöntem kabul edilir.
  • Kama rezeksiyonu: Tüm lob çıkarılamıyorsa, tümör etrafında sağlam sınırla birlikte sınırlı çıkarım.
  • Segmentektomi: Lobun tamamı yerine hastalıklı segmentin çıkarılması.
  • Pnömonektomi: Tüm akciğerin çıkarılması (özellikle hilusa yakın tümörlerde).

Neoadjuvan ve Adjuvan Tedaviler

Neoadjuvan (ameliyat öncesi) tedavi tümörü küçültmeye ve nüks riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Adjuvan (ameliyat sonrası) tedavi, geride kalmış olası mikroskopik hücreleri yok ederek nüks riskini azaltmayı hedefler.

Radyasyon Tedavisi

Yüksek enerjili ışınlarla kanser hücrelerinin yok edilmesidir. En sık kullanılan yöntem harici ışın radyoterapisidir. BT tabanlı planlama ile yoğunluk ayarlı veya stereotaktik vücut radyoterapisi uygulanabilir (erken evre ve cerrahiye uygun olmayan küçük tümörlerde).

Yan Etkiler
  • Yorgunluk, iştahsızlık
  • Boyun/mediasten ışınlamasında boğaz ağrısı, yutma güçlüğü
  • Işın alanında cilt irritasyonu
  • Geç dönemde öksürük, ateş, nefes darlığı (radyasyon pnömoniti); lokal skarlaşma

Sistemik Terapi – Kemoterapi

Kanser hücrelerinin büyüme ve bölünmesini durdurarak etki eder; yaşam süresi ve yaşam kalitesini artırabilir. Rejimler genellikle 2–3 ilacın kombinasyonları veya tek ajanlardan oluşur.

Yaygın Kullanılan İlaçlar

Karboplatin, sisplatin, dosetaksel, nab-paklitaksel, paklitaksel, pemetreksed, vinorelbin.

Yan Etkiler
  • Yorgunluk, bulantı-kusma, iştahsızlık, ishal
  • Düşük kan hücresi sayımı ve enfeksiyon riski
  • Ağız yaraları
  • Elde–ayakta uyuşma/karıncalanma (nöropati)
  • Saç dökülmesi

Sistemik Terapi – Hedefe Yönelik Tedavi

Kansere özgü gen/protein veya tümör mikroçevresini hedefler; kanser büyümesini ve yayılımını engellerken sağlıklı hücrelere daha az zarar verir. Monoklonal antikorlar ve tirozin kinaz inhibitörleri başlıca sınıflardır.

Örnek Hedefler
  • EGFR inhibitörleri
  • ALK inhibitörleri
  • ROS1 hedefli ilaçlar
  • BRAF V600E hedefli ilaçlar
  • NTRK füzyon hedefli ilaçlar
  • Anti-anjiyogenez tedavileri

Hızla gelişen bir alandır; yeni tedaviler klinik çalışmalarda değerlendirilmektedir. Yan etkiler kullanılan ilaca göre değişir.

Sistemik Terapi – İmmünoterapi

Vücudun bağışıklık sistemini kanserle savaşmak üzere güçlendirmeyi hedefler. PD-1/PD-L1 yolunun antikorlarla bloke edilmesi bazı hastalarda tümör büyümesini durdurabilir veya yavaşlatabilir. Hedefe yönelik tedaviye uygun olmayan ileri KHDAK’ta immünoterapi veya kemoterapiyle kombinasyonu sıklıkla ilk basamak seçenektir.

Kullanılan İlaçlara Örnekler

Nivolumab, atezolizumab, durvalumab, pembrolizumab.

Yan Etkiler
  • Cilt reaksiyonları, grip benzeri semptomlar, ishal
  • Akciğer iltihabı (pnömonit) ve nefes darlığı
  • Kilo değişiklikleri

Referanslar

Küçük Hücreli Akciğer Kanseri (KHAK, SCLC)

KHAK Nasıl Oluşur?

KHAK genellikle akciğerin sinir hücreleri veya hormon üreten hücrelerinde başlar. Tüm akciğer kanserlerinin yaklaşık %10–15’ini oluşturur ve KHDAK’a göre daha hızlı büyüyüp yayılma eğilimindedir. Tanı anında vakaların ~%70’inde yayılım mevcuttur. Büyüyen kanser hücreleri kan ve lenf yoluyla metastaz yapabilir.

KHAK Tanısı

Tanısal yöntemler KHDAK ile benzerdir (bkz. KHDAK Tanı).

KHAK Tedavileri

Tedavi; evre, yan etkiler, hasta tercihleri ve genel sağlık durumuna göre planlanır. Dört ana yaklaşım: ameliyat, radyasyon tedavisi ve iki tür sistemik tedavi (kemoterapi, immünoterapi).

Ameliyat

Uygun seçilmiş erken evre vakalarda, KHDAK’taki prensiplere benzer cerrahi yaklaşımlar uygulanabilir.

Radyasyon Tedavisi

KHDAK bölümünde açıklandığı şekilde uygulanır.

Sistemik Terapi – Kemoterapi

KHAK hızlı yayılım eğilimi nedeniyle temel tedavi seçeneğidir. Rejimler tek ajan veya kombinasyonlar içerebilir. Detaylar için: NCI – Lung Cancer Drugs.

Sistemik Terapi – İmmünoterapi

Atezolizumab, ipilimumab, nivolumab, pembrolizumab gibi ilaçlar seçenekler arasındadır.

Referanslar

Akciğer Kanseri Hakkında Sık Sorulanlar

Akciğer Kanseri Görülme Sıklığı Nedir?

  • Dünya çapında en yaygın kanserlerden biridir; her yıl ~2,1 milyon kişiyi etkiler ve tahminen 1,7 milyon ölüme yol açar.
  • Tüm dünyada meme kanseri ile birlikte en sık görülen kanserler arasındadır.
  • Hem dünyada hem ülkemizde kanser ölümlerinin başlıca nedenidir.
  • Erkek ve kadınlarda kansere bağlı ölümlerde önde gelen nedenlerdendir.

Akciğer Kanserinden Korunmak Mümkün mü?

Risk faktörlerinden kaçınmak ve koruyucu alışkanlıkları artırmak riski azaltabilir:

  • Sigara içmeyin; içiyorsanız bırakın.
  • Pasif içicilikten kaçının.
  • Evinizde radon ölçümü yaptırın.
  • İş ve ev ortamında kanserojenlere maruziyete dikkat edin.
  • Sebze ve meyve tüketin.
  • Alkol alımını kısıtlayın.
  • Düzenli egzersiz yapın.
  • Uygun yaş ve riskte kanser taraması yaptırın.
  • Vitamin ve gıda takviyelerini dikkatli kullanın.

Akciğer Kanserinde Tarama Önemli midir?

NELSON çalışması, düşük doz BT taramasının yüksek riskli gruplarda akciğer kanseri mortalitesini azalttığını göstermiştir (erken tanı yararı). Detay: ASCO Post – NELSON.

Akciğer Kanseri Tarama Kriterleri

Yıllık düşük doz BT taraması şu bireyler için önerilir:

  • 55–74 yaş arası,
  • Hâlen sigara içen veya son 15 yıl içinde bırakmış olan,
  • En az 30 paket-yıl sigara öyküsü bulunan,
  • Sigara bırakma danışmanlığı alan bireyler.

Referanslar

Faydalı Videolar